Stan prawny na 3 sierpnia 2026 r.
Przepadek samochodu jest jedną z najpoważniejszych konsekwencji skazania za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości. Oprócz kary, zakazu prowadzenia pojazdów i świadczenia pieniężnego kierowca może stracić samochód, którym poruszał się w chwili popełnienia przestępstwa.
Od 29 stycznia 2026 r. obowiązują zmienione zasady orzekania przepadku pojazdu. Najważniejsza zmiana polega na tym, że Kodeks karny nie przewiduje już przepadku równowartości samochodu. Jeżeli pojazd nie stanowił wyłącznej własności sprawcy, sąd nie może odebrać tego samochodu, ale orzeka nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa w wysokości od 5 000 zł do 500 000 zł.
Z tego artykułu dowiesz się:
- kiedy przepadek samochodu jest obowiązkowy;
- kiedy sąd może, ale nie musi odebrać pojazdu;
- co się dzieje, gdy samochód należy do małżonka, firmy albo leasingodawcy;
- jaka nawiązka grozi zamiast przepadku samochodu;
- czy można uniknąć utraty pojazdu;
- jakie znaczenie ma stężenie alkoholu;
- jakie przepisy stosuje się do czynów popełnionych przed 29 stycznia 2026 r.
Z jakiego przepisu wynika przepadek samochodu?
Podstawą prawną orzeczenia przepadku pojazdu mechanicznego jest art. 44b Kodeksu karnego.
Przepis ten rozróżnia dwa zasadnicze przypadki:
- przepadek fakultatywny, czyli taki, który sąd może orzec;
- przepadek obligatoryjny, czyli taki, który sąd co do zasady musi orzec.
W obu przypadkach przedmiotem przepadku jest pojazd mechaniczny prowadzony przez sprawcę w ruchu lądowym, wodnym albo powietrznym.
Kiedy sąd może orzec przepadek samochodu?
Zgodnie z art. 44b § 1 k.k. sąd może orzec przepadek pojazdu mechanicznego między innymi w razie skazania za:
- prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości z art. 178a § 1 k.k.;
- ponowne prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości albo prowadzenie w okresie obowiązywania zakazu z art. 178a § 4 k.k.;
- niezastosowanie się do sądowego zakazu prowadzenia pojazdów z art. 244 k.k.;
- inne przestępstwa drogowe wymienione w art. 44b § 1 k.k.
W tym przypadku sąd ma możliwość orzeczenia przepadku, ale nie jest do tego bezwzględnie zobowiązany.
Oznacza to, że nawet przy wyniku niższym niż 1,5 promila przepadek samochodu może zostać orzeczony. Sąd powinien jednak ocenić wszystkie okoliczności konkretnej sprawy.
Znaczenie mogą mieć między innymi:
- wysokość stężenia alkoholu;
- sposób prowadzenia samochodu;
- długość przejechanej trasy;
- miejsce i pora jazdy;
- natężenie ruchu;
- spowodowanie zagrożenia, kolizji albo wypadku;
- wcześniejsza karalność sprawcy;
- wartość pojazdu;
- sytuacja majątkowa i osobista oskarżonego;
- okoliczności, w których podjął decyzję o prowadzeniu samochodu.
W przypadku przepadku fakultatywnego obrona powinna przedstawić odrębną argumentację wskazującą, dlaczego odebranie samochodu byłoby w konkretnej sprawie nieuzasadnione.
Kiedy przepadek samochodu jest obowiązkowy?
Zgodnie z art. 44b § 1a k.k. sąd co do zasady orzeka przepadek pojazdu, jeżeli zawartość alkoholu w organizmie sprawcy wynosiła co najmniej:
- 1,5 promila alkoholu we krwi albo
- 0,75 mg alkoholu w 1 dm³ wydychanego powietrza,
albo prowadziła do osiągnięcia takiego stężenia.
Przepadek obligatoryjny może dotyczyć między innymi osoby skazanej za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości z art. 178a § 1 lub § 4 k.k.
Sformułowanie „prowadziła do takiego stężenia” oznacza, że znaczenie może mieć nie tylko wynik badania przeprowadzonego bezpośrednio po zatrzymaniu, ale także ustalenie, że stężenie alkoholu w organizmie kierowcy rosło i miało osiągnąć ustawowy próg.
Czy wynik 1,5 promila zawsze oznacza utratę samochodu?
Nie w każdym przypadku.
Nawet po osiągnięciu progu 1,5 promila sąd może odstąpić od przepadku, jeżeli zachodzi:
wyjątkowy wypadek uzasadniony szczególnymi okolicznościami.
Jest to jednak wyjątek od zasady obowiązkowego przepadku. Nie wystarczy więc powołać się na zwykłą trudną sytuację osobistą, potrzebę dojazdu do pracy albo korzystanie z samochodu przez rodzinę.
Obrona powinna wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy są rzeczywiście wyjątkowe.
Znaczenie mogą mieć między innymi:
- nadzwyczajna przyczyna podjęcia jazdy;
- wyjątkowa sytuacja zdrowotna;
- bardzo krótki odcinek prowadzenia pojazdu;
- brak stworzenia realnego zagrożenia;
- szczególne okoliczności dotyczące sposobu i miejsca jazdy;
- nieproporcjonalnie dotkliwe skutki przepadku;
- szczególna sytuacja rodzinna lub majątkowa sprawcy;
- incydentalny charakter zachowania.
Każda z tych okoliczności powinna zostać potwierdzona dowodami. Samo oświadczenie oskarżonego może być niewystarczające.
Co w przypadku samochodu należącego do innej osoby?
Przepadku samochodu nie orzeka się, jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa pojazd nie stanowił wyłącznej własności sprawcy.
Dotyczy to w szczególności samochodu:
- należącego do małżonka;
- objętego współwłasnością małżonków;
- należącego do rodziców, partnera albo innego członka rodziny;
- należącego do pracodawcy;
- służbowego;
- leasingowanego;
- wynajętego;
- wypożyczonego od innej osoby;
- stanowiącego współwłasność sprawcy i innej osoby.
Sąd nie może wówczas odebrać pojazdu należącego także do osoby trzeciej.
Nie oznacza to jednak uniknięcia konsekwencji majątkowej.
Nawiązka zamiast przepadku samochodu
Jeżeli samochód nie stanowił wyłącznej własności sprawcy, sąd orzeka nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa.
Nawiązka może wynosić od:
5 000 zł do 500 000 zł.
Podstawą prawną jest art. 44b § 6 k.k. w związku z art. 44b § 5 pkt 1 k.k.
W takim przypadku orzeczenie nawiązki ma charakter obligatoryjny. Ustawa stanowi, że sąd ją „orzeka”.
Oznacza to, że w przypadku samochodu leasingowanego, służbowego, należącego do małżonka albo objętego współwłasnością prawidłową konsekwencją nie jest już przepadek równowartości pojazdu, lecz nawiązka.
Jej wysokość nie musi automatycznie odpowiadać pełnej wartości samochodu. Sąd ustala ją w granicach od 5 000 zł do 500 000 zł, uwzględniając okoliczności konkretnej sprawy.
W obronie przed rażąco wysoką nawiązką znaczenie mogą mieć:
- wartość pojazdu;
- udział oskarżonego we własności samochodu;
- sytuacja majątkowa i dochodowa oskarżonego;
- jego obowiązki alimentacyjne;
- liczba osób pozostających na jego utrzymaniu;
- charakter i okoliczności czynu;
- zakres stworzonego zagrożenia;
- inne konsekwencje finansowe wynikające ze skazania.
Czy nadal obowiązuje przepadek równowartości samochodu?
Nie.
Od 29 stycznia 2026 r. art. 44b § 2–4 k.k. zostały uchylone. Przepisy te regulowały wcześniej przepadek równowartości pojazdu oraz sposób ustalania jego wartości.
Aktualnie nie należy już pisać, że w przypadku leasingu, współwłasności albo samochodu należącego do innej osoby sąd orzeka przepadek równowartości pojazdu.
Prawidłowa informacja jest następująca:
- jeżeli samochód stanowi wyłączną własność sprawcy, możliwy jest przepadek samego pojazdu;
- jeżeli samochód nie stanowi wyłącznej własności sprawcy, przepadku pojazdu się nie orzeka, a sąd orzeka nawiązkę od 5 000 zł do 500 000 zł.
Co jeżeli sprawca sprzedał albo zniszczył samochód?
Przepadku pojazdu nie orzeka się również wtedy, gdy jego orzeczenie nie jest możliwe albo celowe.
Ustawa wskazuje w szczególności następujące sytuacje:
- zbycie samochodu przez sprawcę;
- utrata pojazdu;
- zniszczenie samochodu;
- znaczne uszkodzenie pojazdu.
W takim przypadku sąd może orzec nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa w wysokości od 5 000 zł do 500 000 zł.
W odróżnieniu od sytuacji, w której samochód nie był wyłączną własnością sprawcy, orzeczenie nawiązki ma tutaj charakter fakultatywny. Przepis stanowi, że sąd „może” ją orzec.
Różnica jest zatem następująca:
- samochód nie był wyłączną własnością sprawcy — sąd orzeka nawiązkę;
- przepadek jest niemożliwy albo niecelowy z powodu zbycia, utraty, zniszczenia lub znacznego uszkodzenia — sąd może orzec nawiązkę.
Sprzedaż albo darowanie samochodu po popełnieniu przestępstwa nie gwarantuje więc uniknięcia konsekwencji majątkowych.
Czy samochód wspólny małżonków może zostać zabrany?
Jeżeli samochód jest objęty wspólnością majątkową małżeńską, nie stanowi wyłącznej własności sprawcy.
W takim przypadku nie powinien zostać orzeczony przepadek samego pojazdu. Sąd orzeka jednak nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa.
Na początku postępowania należy zgromadzić dokumenty potwierdzające sytuację własnościową pojazdu, w szczególności:
- umowę kupna samochodu;
- fakturę;
- dowód rejestracyjny;
- umowę majątkową małżeńską;
- dokumenty dotyczące źródła finansowania;
- umowę kredytu;
- dokumenty leasingowe;
- potwierdzenia zapłaty ceny;
- dokumenty księgowe przedsiębiorstwa.
Sam wpis w dowodzie rejestracyjnym nie zawsze przesądza o prawie własności pojazdu. W razie sporu konieczne może być przedstawienie dodatkowych dokumentów.
Co z samochodem leasingowanym?
Samochód leasingowany stanowi własność leasingodawcy, a nie kierowcy korzystającego z pojazdu.
W konsekwencji sąd nie orzeka przepadku leasingowanego samochodu. Przy spełnieniu przesłanek zastosowania art. 44b k.k. orzeka natomiast wobec sprawcy nawiązkę od 5 000 zł do 500 000 zł.
Dodatkowo przestępstwo popełnione przy użyciu samochodu leasingowanego może mieć konsekwencje wynikające z samej umowy leasingu, takie jak:
- wypowiedzenie umowy;
- obowiązek zwrotu pojazdu;
- naliczenie dodatkowych opłat;
- odpowiedzialność odszkodowawcza wobec leasingodawcy.
Konsekwencje umowne należy ocenić osobno na podstawie treści konkretnej umowy i ogólnych warunków leasingu.
Co z samochodem służbowym?
Jeżeli samochód należy do pracodawcy albo spółki, przepadku samego pojazdu się nie orzeka.
Sprawcy może jednak zostać wymierzona nawiązka na rzecz Skarbu Państwa w wysokości od 5 000 zł do 500 000 zł.
Niezależnie od postępowania karnego pracownik może ponieść konsekwencje pracownicze, w tym odpowiedzialność porządkową, materialną, a w określonych sytuacjach także utratę zatrudnienia.
Czy Policja może zabezpieczyć samochód przed wyrokiem?
Przepadek samochodu orzeka sąd w wyroku. Wcześniej pojazd może jednak zostać tymczasowo zajęty albo zabezpieczony na potrzeby przyszłego wykonania orzeczenia.
Samo odebranie samochodu przez Policję bezpośrednio po zatrzymaniu kierowcy nie oznacza jeszcze, że pojazd ostatecznie przejdzie na własność Skarbu Państwa.
Na etapie postępowania przygotowawczego należy sprawdzić:
- podstawę zabezpieczenia pojazdu;
- treść protokołu zatrzymania rzeczy;
- postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym;
- sytuację własnościową samochodu;
- możliwość złożenia zażalenia;
- zasadność dalszego przechowywania pojazdu.
Jeżeli samochód należy do osoby trzeciej, właściciel powinien odpowiednio wcześnie zgłosić swoje prawa i przedstawić dokumenty potwierdzające własność.
Czy warunkowe umorzenie postępowania pozwala uniknąć przepadku samochodu?
Warunkowe umorzenie postępowania nie jest wyrokiem skazującym.
Art. 44b k.k. wiąże przepadek pojazdu z przypadkiem skazania sprawcy. Z tego względu uzyskanie warunkowego umorzenia może mieć zasadnicze znaczenie dla uniknięcia przepadku przewidzianego w tym przepisie.
Warunkowe umorzenie nie jest jednak możliwe w każdej sprawie. Sąd musi stwierdzić łączne spełnienie przesłanek określonych w art. 66 k.k., w tym:
- nieznaczny stopień winy;
- nieznaczny stopień społecznej szkodliwości czynu;
- brak wcześniejszego skazania za przestępstwo umyślne;
- brak wątpliwości co do okoliczności czynu;
- pozytywną prognozę kryminologiczną.
Wynik badania alkoholu, sposób jazdy i stworzone zagrożenie mają istotne znaczenie dla oceny możliwości zastosowania tej instytucji.
Czy można uniknąć przepadku samochodu?
Możliwość uniknięcia przepadku zależy od podstawy jego orzeczenia i okoliczności sprawy.
Obrona może koncentrować się między innymi na wykazaniu, że:
- pojazd nie stanowił wyłącznej własności oskarżonego;
- nie osiągnięto progu powodującego obligatoryjny przepadek;
- wynik badania został nieprawidłowo ustalony;
- istnieją wątpliwości dotyczące badania alkomatem albo badania krwi;
- obliczenia retrospektywne lub prospektywne są nieprawidłowe;
- zachodzi wyjątkowy wypadek uzasadniony szczególnymi okolicznościami;
- przy przepadku fakultatywnym orzeczenie tego środka byłoby nieuzasadnione;
- w sprawie zachodzą przesłanki warunkowego umorzenia;
- przepadek pojazdu jest niemożliwy albo niecelowy;
- żądana nawiązka jest nadmiernie wysoka.
Strategia powinna być dostosowana do tego, czy sąd może orzec przepadek, czy też jego orzeczenie jest zasadą ze względu na osiągnięty poziom alkoholu.
Jakie znaczenie ma dokładny wynik badania alkoholu?
Różnica pomiędzy wynikiem poniżej i powyżej progu 1,5 promila albo 0,75 mg/l może mieć zasadnicze znaczenie dla charakteru przepadku.
Przy wyniku poniżej tego progu przepadek może mieć charakter fakultatywny. Po osiągnięciu ustawowego progu sąd co do zasady orzeka przepadek, chyba że stwierdzi wyjątkowy wypadek uzasadniony szczególnymi okolicznościami.
W sprawie należy sprawdzić:
- świadectwo wzorcowania urządzenia;
- czas poszczególnych pomiarów;
- różnice pomiędzy wynikami;
- sposób przeprowadzenia badania;
- zachowanie wymaganej przerwy przed badaniem;
- ewentualne spożycie alkoholu bezpośrednio przed jazdą albo po jej zakończeniu;
- wyniki badania krwi;
- opinię biegłego dotyczącą stężenia alkoholu w chwili prowadzenia pojazdu.
Nie w każdej sprawie wynik wskazany w protokole kontroli jest jedyną wartością, którą sąd powinien brać pod uwagę.
Jakie przepisy stosuje się do czynu popełnionego przed 29 stycznia 2026 r.?
Zmiana zasad przepadku pojazdu weszła w życie 29 stycznia 2026 r.
Jeżeli czyn został popełniony przed tą datą, konieczne jest zastosowanie reguł wynikających z art. 4 § 1 k.k. Sąd powinien porównać ustawę obowiązującą w czasie popełnienia przestępstwa z ustawą obowiązującą w czasie orzekania i zastosować ustawę względniejszą dla sprawcy.
Nie można więc automatycznie zastosować nowych przepisów wyłącznie dlatego, że wyrok jest wydawany po 29 stycznia 2026 r.
Porównanie powinno obejmować całokształt konsekwencji w konkretnej sprawie, w tym:
- możliwość przepadku pojazdu;
- obowiązek orzeczenia środka;
- przepadek równowartości przewidziany przez poprzednie przepisy;
- aktualną nawiązkę;
- jej minimalną i maksymalną wysokość;
- sytuację własnościową samochodu.
W sprawach dotyczących czynów sprzed 29 stycznia 2026 r. nie należy zatem mechanicznie zastępować dawnego przepadku równowartości aktualną nawiązką bez wcześniejszego porównania obu stanów prawnych.
Dlaczego warto skonsultować sprawę z adwokatem?
Przepadek pojazdu nie jest jedyną konsekwencją jazdy po alkoholu. Kierowcy grożą jednocześnie:
- kara pozbawienia wolności;
- zakaz prowadzenia pojazdów;
- świadczenie pieniężne;
- przepadek samochodu albo nawiązka;
- koszty postępowania;
- konsekwencje zawodowe i ubezpieczeniowe.
Prawidłowe przygotowanie sprawy wymaga oddzielnej analizy każdej z tych konsekwencji.
Od ponad 14 lat prowadzimy sprawy karne kierowców, w tym postępowania dotyczące jazdy w stanie nietrzeźwości, zakazu prowadzenia pojazdów oraz przepadku samochodu.
W ramach obrony możemy między innymi:
- przeanalizować wyniki badań trzeźwości;
- sprawdzić prawidłowość użycia urządzeń pomiarowych;
- ocenić możliwość uzyskania warunkowego umorzenia;
- przygotować argumentację przeciwko przepadkowi fakultatywnemu;
- przedstawić argumenty dotyczące wyjątkowego wypadku;
- wykazać, że pojazd nie stanowi wyłącznej własności oskarżonego;
- przygotować stanowisko dotyczące wysokości nawiązki;
- złożyć wnioski dowodowe;
- reprezentować oskarżonego przed prokuratorem i sądem;
- sporządzić apelację od wyroku obejmującego przepadek albo wysoką nawiązkę.
W sprawach o przepadek samochodu istotne jest szybkie zabezpieczenie dokumentów dotyczących własności pojazdu oraz okoliczności prowadzenia samochodu.
Najczęstsze pytania o przepadek samochodu
Czy przy wyniku poniżej 1,5 promila sąd może zabrać samochód?
Tak. Przy niższym wyniku przepadek nie jest co do zasady obowiązkowy, ale sąd może go orzec na podstawie art. 44b § 1 k.k.
Czy przy wyniku 1,5 promila samochód zawsze przepada?
Przepadek jest wówczas zasadą. Sąd może od niego odstąpić, jeżeli zachodzi wyjątkowy wypadek uzasadniony szczególnymi okolicznościami.
Czy sąd może zabrać samochód należący do małżonka?
Nie, jeżeli samochód nie stanowi wyłącznej własności oskarżonego. Sąd orzeka jednak nawiązkę od 5 000 zł do 500 000 zł.
Czy za samochód leasingowany płaci się jego pełną równowartość?
Nie obowiązuje już przepis nakazujący orzeczenie przepadku równowartości samochodu. Sąd orzeka nawiązkę mieszczącą się w granicach od 5 000 zł do 500 000 zł.
Czy nawiązka zawsze odpowiada wartości pojazdu?
Nie. Ustawa określa granice nawiązki, ale nie stanowi, że musi ona odpowiadać pełnej wartości samochodu.
Czy sprzedaż samochodu pozwala uniknąć konsekwencji?
Nie. Jeżeli przepadek stanie się niemożliwy lub niecelowy z powodu sprzedaży pojazdu, sąd może orzec nawiązkę.
Czy przepadek dotyczy samochodu prowadzonego podczas przestępstwa?
Tak. Przepadek dotyczy pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w chwili popełnienia przestępstwa, a nie dowolnego samochodu będącego jego własnością.
Czy właściciel samochodu może domagać się jego zwrotu?
Jeżeli pojazd należy do osoby trzeciej, właściciel powinien przedstawić dokumenty potwierdzające prawo własności i podjąć czynności zmierzające do zwrotu zabezpieczonego pojazdu.
Podsumowanie
Po zmianie przepisów obowiązującej od 29 stycznia 2026 r.:
- sąd może orzec przepadek samochodu w razie skazania za jazdę w stanie nietrzeźwości;
- przy co najmniej 1,5 promila albo 0,75 mg/l przepadek jest zasadą;
- sąd może odstąpić od obligatoryjnego przepadku w wyjątkowym wypadku uzasadnionym szczególnymi okolicznościami;
- nie orzeka się przepadku samochodu, który nie stanowi wyłącznej własności sprawcy;
- zamiast przepadku samochodu należącego także do innej osoby sąd orzeka nawiązkę od 5 000 zł do 500 000 zł;
- jeżeli przepadek jest niemożliwy albo niecelowy, sąd może orzec taką nawiązkę;
- nie obowiązuje już przepadek równowartości pojazdu;
- w sprawach dotyczących czynów sprzed 29 stycznia 2026 r. należy porównać stary i nowy stan prawny.
Jeżeli grozi Ci przepadek samochodu albo wysoka nawiązka za jazdę po alkoholu, skontaktuj się z Kancelarią przed złożeniem wyjaśnień lub przed rozprawą.
Kancelaria Adwokacka Mariusz Stelmaszczyk posiada ponad 14-letnie doświadczenie w prowadzeniu spraw karnych kierowców.
Autor: Adwokat Agnieszka Rzeszut tel. 792 828 323
Telefon: 697 053 659
E-mail: biuro@adwokat-stelmaszczyk.pl







